| De quiz is in alle opzichten een uniek spel. Geen spel ter wereld is zo populair en wordt zo vaak gespeeld. Bovendien heeft de quiz een rijke historie. Verrassende feiten uit de geschiedenis van de quiz.
18e eeuw
In 1782 duikt het woord ‘quiz’ voor het eerst op in de Engelse taal. Het woord heeft nog een heel andere betekenis dan nu, namelijk ‘vreemd persoon’.
De overlevering geeft een andere, ietwat onwaarschijnlijke verklaring voor het ontstaan van de term. In 1791 zou een theatereigenaar uit Dublin hebben gewed dat hij binnen 24 uur een nieuw woord kon introduceren in de taal. Die nacht liet hij de stadsmuren volkalken met het onzinwoord ‘quiz’. Heel Dublin sprak de volgende dag over het woord. Niemand wist wat ‘quiz’ betekende, maar de algemene conclusie was dat de actie een ‘test’ was voor de bevolking. Een nieuw woord was geboren.
20e eeuw
Jaren ‘30
In de jaren ’30 van de twintigste eeuw breekt de quiz als kennisspel door op de radio. Wereldwijd lanceren radiozenders quizprogramma’s. In de Verenigde Staten trekken programma’s als ‘Information please’ veel luisteraars. In Nederland werd in 1938 ‘Hersengymnastiek’ voor het eerst de ether in gestuurd, gepresenteerd door Jan Boots. Het zou tot 1992 blijven bestaan.
Jaren ‘50
In de jaren ’50 wordt de quiz nog populairder, en breekt ook door op het nieuwe medium televisie. In de Verenigde Staten zijn de straten stil als programma’s als ‘Twenty one’ en het beroemde ‘The $64,000 question’ worden uitgezonden. In eigen land hebben ‘Weet wel wat je waagt’ en ‘Je neemt er wat van mee’, allebei onder leiding van Nederlands eerste echte quizmaster Theo Eerdmans veel succes. Een andere bekende naam uit die tijd is Lou van Burg, presentator van onder meer ‘Een kwartje per seconde’ en ‘Het gulden schot’.
In België ontstaan in de jaren ’50 heuse quizverenigingen met eigen quizcompetities. In 1954 stichten medewerkers van de radioquiz ‘Even met Tijl en Reinaert’ bijvoorbeeld de Antwerpse Quiz Federatie. Andere welluidende namen zijn de Willebroekse Quizfederatie en de Appelse Kwisvrienden.
Jaren ‘60
In 1967 verschijnt ‘Per seconde wijzer’ voor het eerst op de buis, gepresenteerd door Berend Boudewijn. Deze quiz wordt, ondanks enkele onderbrekingen, ook nu nog uitgezonden. Sinds 1989 alweer ligt de presentatie in handen van Kees Driehuis.
Jaren ‘70
In 1971 zendt de VARA voor het eerst ‘Twee voor twaalf’ uit, een andere nog altijd bestaande quiz. Presentator van het eerste uur is Joop Koopman. In 1990 wordt Astrid Joosten presentatrice van ‘Twee voor twaalf’.
Jaren ‘80
In 1981 komt de quiz naar de huiskamers. In dat jaar komt het populaire bordspel ‘Trivial Pursuit’ op de markt. Het spel, bedacht door twee Canadese journalisten, is in Nederland beter bekend als ‘Triviant’. In 1984 beleeft het spel zijn hoogtepunt, als er alleen al in de Verenigde Staten 20 miljoen exemplaren van worden verkocht.
Jaren ‘90
In 1994 komt de quiz op het witte doek. In dat jaar draait de film ‘Quiz show’ namelijk in de bioscoopzalen. De rolprent draait om de Amerikaanse tv-quiz ‘Twenty one’ uit de jaren ’50. In dit programma werd een ijzersterke, maar bij het publiek niet geliefde kandidaat op een bepaald moment gedwongen fout te antwoorden. De film, geregisseerd door Robert Redford, krijgt vier Oscarnominaties.
In 1998 zendt de Britse tv-zender ITV voor het eerst ‘Who wants to be a millionaire?’ uit. Nederland volgt een jaar later met ‘Weekend miljonairs’, dat onder leiding staat van Robert ten Brink. De quiz is een ongekend wereldwijd tv-succes, en wordt uitgezonden van Algerije tot Azerbeidzjan, en van Venezuela tot Vietnam.
21e eeuw
Na de radio in de jaren ’30, de televisie in de jaren ’50 en de huiskamer in de jaren ’80, is in de 21e eeuw het internet aan de beurt. HIMES heeft in 2000 de primeur met het succesvolle Superquiz: de allereerste online cash uitkerende quiz ter wereld.
In hetzelfde jaar ziet ‘The weakest link’ het levenslicht. Net als ‘Who wants to be a millionaire?’ is deze quiz een wereldwijd succes. Dat is voor een groot deel te danken aan de ‘bitchy’ presentatie van Anne ‘You are the weakest link - goodbye!’ Robinson. In de Nederlandse versie neemt Chazia Mourali de rol van ietwat onsympathieke quizmaster op zich.
In 2003 wordt het allereerste World Quizzing Championship georganiseerd in het Engelse Birmingham. Een jaar later wordt zelfs de International Quizzing Association (IQA) opgericht. Vanaf dat jaar vindt het quiz-wk in meerdere landen tegelijk plaats. De editie van 2006 vindt plaats op maar liefst 15 locaties tegelijkertijd. De Brit Kevin Ashman wordt voor de derde keer op rij wereldkampioen.
Op 18 november 2006 wordt het eerste Nederlands Kampioenschap Quizzen Individueel gehouden, onder toezicht van de internationale quizbond IQA. Schrijver-journalist Guido Derksen wordt de eerste officiële quizkampioen van Nederland.
In 2007 maakt HIMES online quizzen nog spannender met de lancering van het multiplayer quizplatform QuizWinners.com. Niet langer neemt de speler het op tegen een computer. Spelers nemen het nu tegen elkaar op, live of in een toernooi, om échte geldprijzen.
|
